> Duurzaamslopen
> Bijdragen aan herstructurering
> Hoe?
> Inspirerendevoorbeelden
> De participanten
> Productontwikkeling
> Ontwerpuitgangspunten
> Opwaartsespiraal
> LINKS
Duurzaamslopen | >boven
Corporaties en aannemers in 2001 begonnen met de eerste proefprojecten voor duurzaam slopen in verschillende wijken in de Zuidvleugel. Door demontage, in plaats van neerhalen met kogel en bulldozer, komen de materialen ter beschikking voor hergebruik. De techniek en logistiek van het duurzaam slopen, het demonteren van uiteenlopende woningtypes is inmiddels in kaart gebracht, en de financiële kosten en de milieu baten zijn doorgerekend. De materialen die ter beschikking komen zijn bekend en er wordt gewerkt aan verschillende distributiekanalen. Zo vinden keukenblokken, wastafels, glas-in-lood ramen en dergelijke hun weg naar de consumenten via de regionale tweedehands bouwmarkten. Er is een website waar bouwers in de regio een partij gebruikt hout of staal kunnen bestellen. Regelmatig gaat er een container puien met dubbel glas richting Roemenië. Maar er blijft nog tonnen aan materiaal over; vooral materiaal dat niet eenvoudig kan worden vergruisd of omgesmolten, maar nog wel een zekere gebruikswaarde heeft.
Bijdragen aan herstructurering | >boven
Hiermee wordt de afvalstroom van de herstructureringsoperatie aanzienlijk beperkt. Maar er blijft nog een hoeveelheid materiaal over waarvan het opnieuw gebruiken niet direct voor de hand ligt ; ofwel omdat een nieuwe functie niet meteen zichtbaar is - wat kun je met een balkonhek? ; of omdat daarvoor een bewerking voor nodig is - wie zaagt gevelplaten tot een handzame maat? ; of omdat de organisatie tussen bronmateriaal en eindgebruiker momenteel ontbreekt. Dat materiaal vindt momenteel geen markt als er geen inspirerende vormen zijn die hergebruik ook leuk een aantrekkelijk maken, niet allen financieel maar ook door het resultaat: een zinvolle bestemming met een mooi uiterlijk.
Belangrijker nog is dat hergebruik iets bij kan dragen aan de verbetering en differentiatie van de herstructureringsgebieden zelf. Het kan ten goede komen aan de bewoners en maatschappelijke organisaties in de wijken, en bijdragen aan de leefbaarheid tijdens grote bouwactiviteiten.
Tegelijkertijd is er in de stedelijke vernieuwingsgebieden, maar ook elders in de stad of aan de rand van de stad , vraag naar goedkope, soms tijdelijke of semi-permanente accommodaties. Die vraag is soms mede een gevolg van herstructurering.
puingaaf productontwikkeling
Bijvoorbeeld | >boven
_ volkstuincomplexen die moeten verhuizen: nieuwe huisjes
_ bouwketen, productie- of schaftruimten voor aannemers bij bouwlocaties
_ bewonersinloop-ruimte tijdens renovatie en onderhoud in bewoonde staat
_ buurtvergaderruimte bij (her)ontwikkelprojecten
_ jeugdhonken, speelgoedcontainers, beheerders- en loketruimte bij speeltuinen
_ zomer-bouw-dorpen, tijdelijk gebruik van braakliggend terrein
_ kiosken in parken of op pleinen
_ schuren en stallen voor kinderboerderijen (en kippenkotjes)
_ bergingen en fietsenstallingen voor buurtbewoners in hoog- en laagbouw
_ bedrijfsruimte voor starters, noodlokalen voor scholen
_ enzovoort....
puingaaf trespa trekkershut: trespapanelen van een sloopobject opnieuw verzaagd tot handzame leien
Inspirerende voorbeelden | >boven
Deze functies vinden vaak geen onderdak omdat zij geen budget hebben en te kleinschalig zijn voor een regulier bouwproject. Voor het realiseren van gebouwtjes voor maatschappelijke doelen is een bemiddelingsinfrastructuur nodig. Een prefab mobiele unit heeft niet de uitstraling die een ontwerp van lokaal materiaal kan hebben. Om te inspireren tot de toepassing in de stedelijke openbare ruimte is een buitenexpositie een goed middel. Gebouwde voorbeelden, die men kan bekijken en die alle aarzelingen over gebruikskwaliteit of uitstraling weg kunnen nemen.
Behalve gebouwen zijn half-fabrikaten een reële mogelijkheid: producten die voor doe-het-zelvers interessant kunnen zijn na voorbewerking in een professionele werkplaats. Zoals houten vloeren spijkervrij moeten worden gemaakt voor hergebruik, zo kunnen ook geveldelen, deuren en dergelijke met een relatief eenvoudige ontleding of toevoeging een nieuwe functie als bouwelement krijgen. Die bewerkingen zijn arbeidsintensief, daarom ligt het voor de hand dat deze binnen het opleidings- of maatschappelijke circuit ontwikkeld worden. Met als bijkomend voordeel dat de betrokken werknemers leren omgaan met allerlei materialen, gereedschappen en details, en daarmee geschoold worden om bijvoorbeeld in de renovatie te gaan werken.
Bij zulke bouwpakketjes kunnen geïllustreerde gebruiksaanwijzingen worden aangeboden, bijvoorbeeld te downloaden op een website. Die vormen een soort catalogus (zoals de zelfbouwpakketten van IKEA of Lundia) maar zijn ook aantrekkelijk om de acceptatie en het gebruik van de sloop-materialen te ondersteunen. Het alternatieve aanbod is momenteel moeilijk te vinden: professionals kunnen het ruwe materiaal (bijvoorbeeld een partij straatstenen) wel vinden op internet of in de CoBouw, echter er is geen IKEA voor bijvoorbeeld doe-het-zelf bergingen of tuinmeubilair uit hergebruikt materiaal.
De participanten | >boven
Belangrijke partijen hebben elkaar gevonden in het project duurzaam slopen. Materialen leveranciers (corporaties in samenwerking met slopers/aannemers); distributeurs van kant-en-klaar producten als aanrechtblokken via de tweedehands (bouw)markt; en de maatschappelijke organisatie die de arbeidskracht voor de bewerkingen kan leveren staan allen in de startblokken. Er is een prille maar enthousiaste aanzet tot samenwerking voor de opzet van een hergebruik-in-de-herstructurering infrastructuur. Een proeflocatie en voldoende testmateriaal is te vinden. Toepassing in de wijken zelf, als jeugdhonk of bouwkeet, maakt de lijnen kort en het transport beperkt. Binnen de sociale poot van de herstructureringsoperatie zijn de beoogde eindgebruikers voor de proefgebouwtjes ook te vinden.
Kortom, er ligt een bundel van ideeën over producten, hun toepassing, en het bereiken van de markt, die we graag willen activeren. Een productenstroom van de verschillende slooplocaties, die via de werkplaatsen naar locaal hergebruik, op gang gebracht moet worden.
puingaaf doorzon-tuinhuis: 2 trespa manchetten, 2 kunststof puien en een vulstuk van houtskelet met een aftimmering van sloophout
Productontwikkeling | >boven
Wat nog ontbreekt, is de productontwikkeling. Het traject van demontage tot opslag is bekend. Maar hoe kom je weer tot montage van deuren, ramen, beplating en traphekken op een manier die bijdraagt aan de stedelijke vernieuwing? Waar komen zij tot hun recht met een nieuwe functie? Hoe kan een bouwpakketje veilig, en met eengebruiksaanwijzing, naar de consument? Wie organiseert de jeugd om met eigen handen een jeugdhonk te bouwen; hoe ziet zon gebouwtje er uit en wie is daarbij de bouwinstructeur? Wat maakt het toepassen van tweedehands bouwmateriaal aantrekkelijk, behalve de kostprijs? Wanneer komt het bouwbesluit op je weg? Met welke half-fabrikaten kunnen de be-werkplaatsen er aan bijdragen dat er meer bouwvakkers voor renovatie opgeleid worden? Dat er meer laaggeschoolde werkgelegenheid in de regio komt?
Vragen waar technisch inzicht, en veel creativiteit voor nodig is. Vragen die de partijen vanuit hun afzonderlijke positie en expertise niet aan kunnen pakken, omdat het juist gaat om samenwerking en ketenbenadering. Vragen waarbij visuele communicatie, en hands-on uitproberen nodig zijn. Vragen die wij als architecten signaleren, en hierbij graag inbrengen in het communicatietraject voor Duurzaam Slopen. Oud bouwmateriaal kan alleen een nieuwe toekomst en een duurzame markt krijgen als er aanschouwelijke en inspirerende praktijkvoorbeelden zijn.
voorbeeld architectuur in een herstructureringswijk
Ontwerpuitgangspunten | >boven
De materialen uit sloop komen uit het culturele erfgoed van (met name) de naoorlogse gebieden. Op zichzelf hebben zij vaak weinig culturele waarde, op een enkel karakteristiek detail of element, zoals een lavet of portiekdeur na. Eenmaal gesloopt laten ze weinig zien van regionale verschillen en locale geschiedenis: ze komen juist uit een tijd van massaproductie. Een tweede leven kan echter die dimensie weer terug brengen: door het ontwikkelen van buurt-eigen producten of bouwsels en doelgroepgerichte producten. Bovendien verhoogt het tweede leven de status van het materiaal, en het bewustzijn van de kenmerken van de bouwperiode. Het versterkt de renovatie-optie; want juist partiele sloop levert hergebruik-materialen.
De fysieke bouwactiviteiten in de herstructurering zijn geen doel maar een middel om sociale, economische en culturele doelen bij elkaar brengen: door het cre‘ren van laaggeschoolde locale werkgelegenheid; door scholing gericht op de woningvoorraad - de bouwopgave van de toekomst - ; door het mobiliseren van doelgroepen rond zelfbouw - projecten; door het realiseren van accommodaties tegen geringe kosten: voor individueel of gezamenlijk gebruik (fietsenbergingen!) of om buurtvoorzieningen tijdelijk te herhuisvesten; door het concreet samenwerken van zowel welzijns - als ruimtelijke en technische instanties; en met de creativiteit en trots die de realisatie van een eigen ontwerp met zich meebrengt voor een groep, straat of wijk.
Tijdelijke gebouwen opgetrokken uit plaatselijke sloopprojecten herinneren aan wat was en hebben een functie in de organisatie van het nieuwe. Het kunnen ontmoetingsplaatsen zijn, of werkplaatsen, of wisselplaatsen: totdat de definitieve huisvesting gereed is.
Het intensiveren van het gebruik van het stedelijk gebied - bijvoorbeeld voor recreatie in de buurt - ontlast tevens de ruimteclaims op de steeds schaarser aanwezige open ruimte.
puingaaf paviljoen geheel uit hergebruikte deuren en sloophout
Opwaartsespiraal | >boven
Hergebruik van sloopmateriaal binnen de stedelijke vernieuwing zelf is meer dan een gesloten keten: het is een opwaartse spiraal. En de gebouwen en doe het zelf producten die het voortbrengt hebben uit de aard der zaak een geringe milieubelasting.
Rotterdam, november 2003, de ontwerpers:
Ir Lidewij Tummers en Danielle van der Waard
Reageren? stuur Puingaaf! een e-mail
puingaaf vakantiehuisje
LINKS | >boven
> Tussen Ruimte, architectuur, Ir Lidewij Tummers
> Temporaire / daniellevanderwaard / ontwerpt tentoonstellingen en interieurs voor musea, non-profit organisaties en bedrijven
> de eco-kathedraal van LOUIS LE ROY
> Oranje Demontage BV: "Slopen is meer dan afbreken"
> Ruralstudio, Auburn USA
> 2012 architecten & recyclicity
> Reuse-A-Shoe programma van NIKE
wil je zelf aan de slag en zoek je gebruikte bouwmaterialen of duurzame oplossingen kijk dan eens op:
> Bouwcarrousel, van demontage t/m afzet van tweedehands bouw- en installatieproducten
> BouwBank, databank van en voor gebruikte bouwmaterialen
> Kringloopbouwmaterialen, een overzicht van leveranciers van gebruikte bouwmaterialen
> Reststoffenbeurs, intermediair in reststoffen
> Duurzaam-huis, Leidsche Rijn, voorbeeldwoning met duurzame materialen
> Stichting Creatief Hergebruik Afvalprodukten, Rotterdam